Edición xeral
"Os puristas son músicos mediocres que, en troques de tocar, pasan o tempo cavilando teorías sobre a pureza"
O artesán lucense ideou un enxeño musical que revoluciona a música tradicional galega ao permitir o tempero da gaita sen lle tocar á palleta.
Foto: Xesús Ponte
O punteiro afinábel de Lis Latas vén de gañar a primeira edición dos premios Artesanía de Galicia. O enxeño patentado en 2002 tamén obtivo o premio en outubro de 2004 ao mellor invento do mes outorgado polo Club de Inventores Españois.
Vieiros: Como deu en imaxinar un enxeño como este?
Lis Latas: A idea comezou case por casualidade, como todas estas cousas. Aló polo ano 2000 comezamos a pensar que o ideal para tocar a gaita en condicións óptimas sería que existise un punteiro afinábel, un enxeño que permitise axustar o ton do instrumento sen ter que manipular a palleta. Esta peza é unha parte do punteiro tradicional que dá unha pequena marxe de tempero pero, á parte, tamén é fonte de son. Calquera pequena manipulación que permite a palleta para afinar a gaita fai que o instrumento perda sonoridade. O que fixemos foi separar a fonte de tempero da fonte de son.
Por que é tan complexo temperar unha gaita?
Todos os instrumentos teñen un estándar de afinación. Unha gaita achégase a este estándar só nunhas condicións de humidade e temperatura concretas, pero o gaiteiro non toca sempre a cuberto e ten moitos problemas nos directos.
Como é que até os 28 anos non comezou a fabricar gaitas, e tres anos despois patenta o afinábel?
Cando me deu por construílas eu traballaba en Musical Arco Iris e no grupo Reviravolta. Cun ano por diante, avisei: "dentro dun ano marcho e deixo todo, vou facer un obradoiro de gaitas". Cando marchei, aló polo 1999, invertira millóns de pesetas en maquinaria para facer gaitas sen sequera as coñecer por dentro e sen saber construílas, por suposto. O gran problema deste país é que ninguén che ensina a facer instrumentos. Cando chegas a un obradoiro, os artesáns sinxelamente bótante, como se foses roubarlles un segredo.
A chave foi o traballo en equipo con Pepe Vaamonde. Grazas á súa exixencia e ao seu control de calidade fomos avanzando rapidamente até 2002, cando patentamos o primeiro prototipo. Era un punteiro en tres pezas que xa tiña vantaxes, pero non as suficientes. Pasou tempo e despois dun estudo polo miúdo, fixemos unha adición á patente anterior e desenvolvemos o punteiro definitivo. Tamén patentamos moito máis do que chegaremos a desenvolver, porque a idea ten moitas aplicacións, pero non son viábeis aínda. Camiñamos en función das necesidades e, de momento, só temos dez dedos nas mans.
Que supón a efectos prácticos?
Mediante este sistema, a responsabilidade da afinación deixa de depender exclusivamente da palleta, da temperatura e da construción, pasando así a se poder modificar dependendo das necesidades.
Pode alguén preferir o punteiro antigo?
O afinábel e o punteiro tradicional non son incompatíbeis para nada. Quedan puristas do instrumento que, coma nós ao principio cos teléfonos móbiles, aínda pensan que non é útil, pero tamén hai quen xa só toca co moderno porque o considera unha mellora, coma Suso Vaamonde, que me dixo: "eu teño que subir ao escenario coa mellor ferramenta ao meu alcance e, para min, os teus punteiros son os mellores do mercado". É coma Fernando Alonso; se pode correr cun Ferrari non o vai facer nun Renault.
Que vantaxes ten sobre o punteiro convencional? Presenta algún inconveniente?
O afinábel é mellor porque soa igual que un fixo. Todo son vantaxes: se nas mesmas condicións producen a mesma calidade de son e, á parte, ten a posibilidade de se axustar, significa que é mellor. Hai máis diferenza entre dous gaiteiros palleteiros, ou entre construtores –gaitas Seivane, Mouriño, Sil…- que entre unha gaita soando con punteiro afinábel e outra cun fixo, non se distinguen.
Os defectos que pode ter o punteiro axustábel son os mesmos que podería ter un tradicional, pero menos: falta de notas graves para interpretar repertorios máis amplos, etc… por iso en 2008 ampliamos a patente de 2004 e creamos o 'punteiro de concerto', que grazas á incorporación das chaves, engade dúas notas por baixo que permiten interpretar pezas clásicas completas, algo que antes era impensábel, porque o rexistro do instrumento non o permitía. Simplemente, non tiña esas notas.
Xa hai quen toca seguido cos teus enxeños?
Os irmáns Vaamonde, Brais Monxardín, Xosé Manuel Budiño, Iván Costa, Anxo Pintos… Pepe Vaamonde vai quitar novo disco á rúa no que inclúe tres ou catro temas tocados con punteiro de concerto. Isto ten unhas connotacións moi especiais, posto que aproveitou esas dúas notas de máis que ofrece esta variante para crear un repertorio axeitado ás posibilidades do instrumento.
Que lle parece a fusión da música tradicional?
A fusión na música paréceme non só boa, senón necesaria. A música é algo vivo, de non se complementar estaría nos museos. É necesario continuar tocando repertorio tradicional á vez que agroman grupos innovadores ou mesmo transgresores. Táñolle moito medo aos puristas. Algúns deles son personaxiños perigosos, xeralmente malos ou mediocres músicos que non pasan tempo tocando, senón elaborando teorías sobre a pureza. Poñerlle fronteiras á música é moi complicado.
Que opina da polémica das “guerras de gaitas”?
Téñoo moi claro: O Miño non pasa por Escocia. É un tema do grupo Reviravolta que compuxemos cando empezou en Ourense o asunto da gaita marcial escocesa. As bandas en Galiza naceron da sinxela necesidade de agrupar a todos os gaiteiros. En troques, as bandas escocesas son herdeiras dunha tradición militar que non existe neste país. Marchar desfilando cunha gaita marcial cos roncos colocados cara arriba é un calco dunha tradición estranxeira e unha falta de amor propio. E subvencionar con cartos de todos unha "real banda" baixo o falso pretexto da defensa dunha tradición que non é nosa, non me parece xusto.
Comentarios (17)
Ai Ai Lis!!!! Mesturas todo meu para xenerar polémica. POr suposto que o teu punteiro é tan bo coma outros e ainda máis afinábel. E seguramente afina mellor a gaita electrónica cá túa. Por certo, téñense feito punteiros con chaves e mesmo de metal fai moitos anos, así que a túa idea non é anovadora pra nada. Non sei de que te gabas!!! E non sei por qué tes que criticar aos "puristas". Eu coñezo moitos que tocan para grupos de baile e logo en grupos de música electrónica. "Talibáns" somentes hai un par deles, e son unha opción respeitábel. Por certo, Dani Bellón toca ao xeito "antigo" como dis ti e seguramente é o mellor gaiteiro que hai. Por favor non metas púa onde non hai. Estou dacordo que o afinábel é moi bo para o folk, para afinar con moitos instrumentos sen problemas. E Tamén é bo tocar a gaita electrónica con sampler. Gústanme as innovacións. Pero tamén me gosta o son dunha gaita de buxo cun tamboril. Na variedade está a riqueza non?
Parabéns. Cada vez que leo unha noticia coma esta gaño un pouco de optimismo. Desde a nosa tradición até o futuro. A conservación do tradicional e a experimentación coa máis aventurada vangarda. Isto temos que ser os galegos en todo e na música, como na gastronomía, especialmente porque nelas estamos entre os mellores.
Estou con Cuevillas. Na variedade está a riqueza.
Eu tamén estou con Cuevillas.
Integristas talibáns hai, porén son mais de dous. Eu coñezo mais de dous... Os mais deles non respectan aos que non opinan como eles porque teñen a verdade mais absoluta da sua banda (iso acreditan).
hai talibans e gracias a deus somos bastantes mais de dous.
estou dacordo en que lis o único que busca con ese comentario é a polemica e aproveitarse do tiron, porque parece que ese punteiro non se vende tan ben como el pensaba. é tan só unha maneira de estar non candeleiro xa que polos seus propios medios non é quen de acadar un mercado suficiente para amortizar a súa gran inversion. por certo que non sei canto invertiron nos seus obradoiros Seivane, Mouriño, Oli... porque endexamais lles escoitei falar do tema nin vin nada publicado sobre eso.calquera que monta un negocio ten que facer unha inversion e se abres un bar non lle andas contando ós clientes canto che valeu a decoracion nin as neveiras. penso que este rapaz ten unha grande falta de personalidade.
se critica ós puristas é porque sabe que un taliban nunca irá o seu taller a mercarlle un punteiro, senon, se tivera a minima esperanza de que nos pasaramos por ali seguro que non facia esas declaracions, aínda que so fose para vender un par de punteiros.
pareceme un comentario totalmente fóra de lugar e que debera mostrarse un pouco mais discreto, que ó fin el vive do seu negocio. saúde e boa dixestión.
esquenciame de dicir que tampouco deberia criticar á "real" banda de ourense porque aí si que podia ter unha boa carpeta de clientes.
acho que se enganou de bando.
Para comezar:
Para mediocre xa abonda co teu obradoiro, eso si que é mediocre.
Seguimos con ese maravilloso punteiro que rexistraches, e digo rexistraches porque non o inventaches ti, como vas pregonando polo mundo. É mais, teño visto moitos punteiros coma ese que ti fas, en moitas gaitas de vellos gaiteiros, tradicionais claro. Así que xa me dirás, dis que son mediocres, pero copiaslle o punteiro. Non tes vergonza rapaz. Así que a idea xurdiu por casualidade, jajaja, máis ben ollaches algún punteiro antigo, non?
Se todo son ventaxas co teu punteiro, non sei como se pode explicar que non se vexa ningún na rua, perdón quero decir no escenario, que ese punteiro non é para xente que toque na rua. Ala a seguir traballando campión, que moito che queda para chegar á altura dalgún dos artensáns que nombraches
Non é dificil darse conta de que os talibans da gaita son perigosos e sobor de todo extremistas, basta con ler, o que poñedes, despois de ler a entrevista vexo que o titular non se coresponde co que pon mais adiante onde se di Téñolle moito medo aos puristas. Algúns deles son personaxiños perigosos, xeralmente malos ou mediocres músicos que non pasan tempo tocando, senón elaborando teorías sobre a pureza. Poñerlle fronteiras á música é moi complicado. queda claro que non fala en xeral dos que defendemos sin crispacion o mundo da gaita ,tanto tradicional coma nas súas vertentes máis contemporaneas, senon dun grupo minoritario, que todos coñecemos , coñezo a lis , eante todo é un bo artesano e mellor persoa, non estaria de máis que por primeir vez engaliza simplemente respetaramos a un artesano que non debe de ser tan malo cando ven de gañar o premio artesanía de galiza,
Gaiteiros, gaiteirinhos, sempre a tocar-vos o caralho; juntai-vos dous e já estades a hostias...
Moi ben, así que a el témolo que respetar. Pero el pódese pasar o respeto polo forro dos c..... Levo moitos anos sendo músico e bailador tradicional, por sorte ou por desgracia tiven moitos contactos ou ofertas para facer cousas fora do tradicional, ás que sempre rechacei con moita educación e respeto. Pero esto chega xa a un punto insostible, téñoche que dar a razón amigo "gaiteiro" volvinme nos últimos meses nun talibán estremista, moi pero que moi perigoso, porque estou cansado de xente coma lis. Nunca lle pusen fronteiras á música nin ó baile, pero agora empezo a poñerllas, sempre respetei a xente que toca a gaita ou fai baile galego dun xeito ó que lle podemos chamar "non tradicional", pero a partir de agora xa non, porque eles ou vos non me respetades a min. E o que máis gracia me fai de todo e ese comentario que fas de que é un grupo minoritario que todos coñecemos, veña xa, sempre metendo cizaña, metédevos a adiviños, que hai poucos e o paro sigue crecendo. O que máis me jode, e que ó final esto que escrivo serve para xerar debate, que é o que pretende este artesán con comentarios coma os da entrevista. Vende punteiros sen meterte cos demais, como fan o resto dos artesáns, e se non a pasar fame, pero polo menos non te metas ca xente
creo que se liches a entrevista , lis é respetuoso, e mais despois de falar con el e coñecelo ben direiche que trabucas os tiros , estra entrevista foi o resumo dunha hora de conversa por telefono, e lis para nada ataca os musicos tradicionais nin a xente que se adica coma ti "un tradi" a musica e obaile máis nosos, e por iso que digo que todos os coñecemos, os talibans da gaita, que estan aboados os medios de comunicacion e que nos xurados dos cuartetos de gaita venden barato o seu voto... entre outras cousas mais graves que non son para comentar aqui, O TITULAR e desafortunado, e ahi que ter coidado cando se redacta unha entrevista, pero para aclararche mais a siuacion direiche que lis falaba en concreto de dúas persoas, e para nada de gaiteiros tradicionais etc..
Amigo "Gaiteiro":
Eu non sei se o coñeces moito ou pouco, pero o artigo non ten desperdicio e o que ti suliñas a continuación, non hai que ser un experto xa que está ben clariño a quen ataca e manda carallo!!!
"Téñolle moito medo aos puristas. Algúns deles son personaxiños perigosos, xeralmente malos ou mediocres músicos que non pasan tempo tocando, senón elaborando teorías sobre a pureza. Poñerlle fronteiras á música é moi complicado"
non o que dis ti para xustificalo nin moito menos:
queda claro que non fala en xeral dos que defendemos sin crispacion o mundo da gaita
Esta última afirmación ten telita xa que na tua última mensaxe, para defendela sen crispación, tiras a pedra pero escondes a mao xa que decir: "e por iso que digo que todos os coñecemos, os talibans da gaita, que estan aboados os medios de comunicacion e que nos xurados dos cuartetos de gaita venden barato o seu voto... entre outras cousas mais graves que non son para comentar aqui",
decir isto sen ter nin p... idea do que falas é desviar todo o que se di no artigo e tamén manda carallo!!! ademáis de ser tristísimo!!!
non pretendo desviar a atencion para nada, como dixen antes esta entrevista é un resumo pouco afortunado dunha conversa de mais dunha hora co artesan lis latas, aseguroche que teño moita idea do que falo ,e moitas canas, moitos anos coa gaita riba do lombo, e tan purista coma o que mais, pero nincego nin parvo, por iso entendo que non é preciso dar nomes para que todos nos entendamos, como di o refran un vale máis polo que cala que polo que di.... unha aperta gta236
O leer a entrevista, xusto o párrafo que resaltas, (será un malentendido, pero...), moita xente síntese aludida, se non pregúntallo mismamente a "un tradi, cuevilles, omouro ou dadidelc" e non sei de onde te sacas os teus aludidos, mezclas churros con merinas.
Lis é unha persoa innovadora e do momento, aportando grandes novidades o instrumento, pero ese comenterio é desafortunado, sexa resumo ou non. Inda que o respeto, se é o que pensa, pero non o comparto
hoxe mesmo falaba con lis e pepe pola tarde e unha das frases qque comentaban era xustamente o titular e o xeito de tratar a entrevista chegando a conclusión de que iso de que che fagan entrevistas por telefono non é boa idea,pepe comentaba que fai un ano no progreso pasoulle o mesmo e o resultado final non se correspondía coa idea que pepe quería transmitir,e a idea que se transmite nesta entrevista non coincide cos ideais de lis,e mais el como director de reviravolta sempre mantivo unha posición crara , o que si e certo e que dende que pepe e lis presentaron o punteiro afinable, parece coma se cometesen un delito, e penso que todos independentemente das nosas preferencias en canto a punteiros deveriamos de agradecer que artesanos coma lis , seivane, oli ,gil mouriño, xaneco... melloren e evolucionen os nosos instrumentos. para min todos eles e outros que non nombrei teñen ante todo a miña admiración e respeto.Simplemente decir que no obradoiro dee pepe e lis, ademais do afinable fanse punteiros e gaitas tradicionais, e dicer con punteiro fixo ou dunha peza, punteiros en pechado etc, creo que os tocadores de gaita interesanos que os artesanos sexan valorados , porque iso fara que nos poidamos optar a instrumentos de maior calidade , eno fondo iso é o importante, gta 236 parecesme un tipo intelixente, se tes ocasion visita a lis e fala persoalmente con el daraste conta primeiro que é un traballador humilde e accesible os músicos que non agocha segredos e que disfruta facendo participes os gaiteiros dos seus coñecementos sobor da gaita e a música, aseguroche que non é o normal na meirande parte dos artesanos. ata outra.
Moi boas,
todos sabemos como son os resumos das entrevistas gravadas, como dis, as veces meten medo...XD , pero eu non ataco en ningún momento a Lís, todo o contrario, eu aplaudo todo o que sexa mellorar dunha manera lóxica o instrumento, todas as iniciativas de calquer artesán e esta por suposto, tamén!.
Simplemente pareceume que o comenterio é desafortunado, (sexa resumo ou non), e como dixen antes, o respeto, se é o que pensa, pero non o comparto
E pareceume rara a tua resposta, xa que lendo a entrevista pensas que ataca a unhas persoas e por eso a xente saltou, (sexa como dis un resumo da totalidade da entrevista), e lendo o que escribes ti, a outras, e pareceume un ataque sen sentido, sobre todo os xurados, máis habendo todos os comentarios e polémica que houbo nestes dous últimos concursos.
Unha aperta
xustamente tu o dixeches moi ben, a polemica dos ultimos concursos, onde gaiteiros de calidade decidiron darse de baixa da asociacion de gaiteiros despois da desfeita que que os dous persoeiros xa nomeados fixeron, ise é o problema real , que estos dous estudiosos da musica galega entre comillas fagan da asociacion de gaiteiros o seu centro de operacions defendendo en cada momento o que máis lles conveña, creo que a estas alturas non se pode defender que o ronco da gaita e unha nota que esta ahí para acompañar o punteiro, e que asúa afinación non é importante, ou que a afinacion do punteiro, non e relevante na interpretación, non quere dicir isto que os punteiros antigos teñan unha afinación actual xa que os parametros de afinacion anteriores son diferentes, como a subtónica mais baixa etc, pero non meter no caixon da desafinación todas aquelas cousas que non somos capaces de solucionar mediante o estudio,.gta236, sigo decindo que me pareces un tipo intelixente e con criterio, a marxe de lis decirche que tiven a mala sorte de compartir anos de tradición cun destos persoeiros, e que moitas das cousas que facia nisa época eran punibles e con deables, pero como xa dixen as veces un vale máis polo que cala que polo que conta, pareceme moi xusta a túa crítica e non estaria de máis que todos fosemos capaces de falar desta maneira, unha aperta.
Moitas graias polo comentario.
Totalmente dacordo contigo no que dis neste último, vexo que pensamos o mesmo.
Se saltei, como xa fixen noutro foro, foi porque para atacar a persoas en concreto como se fixo, hai que saber do que se fala, (non vai por ti, falo do que pasou), xa que hai xente implicada,que eu coñezo e falo con eles, con máis criterio ca min, que estiveron nos xurados e a xente non sabe o que pasou alí dentro, so os participantes que falaron con eles para preguntarlle as súas valoración e telita!
Unha aperta
Novo comentario
Se xa tes o teu nome en Vieiros, podes acceder dende aquí:
Máis Alá, Fwwwrando, Galego.org, GZ-Deportiva, Canal Verde, Lusofonía, Irimia, Cartafol, Murguía
GZ-Sete
RSS
| Que é Vieiros?
| Que é o RSS?
| Creative Commons
| Publicidade
| Director
| O equipo
| Contacto