"O radon é un problema de saúde pública"
O responsábel do Grupo de Radon de Galicia da USC insta a que se tomen medidas para protexer as vivendas do gas, que emana do subsolo de moitas zonas do país e é a segunda causa do cancro de pulmón.
Xoán Miguel Barros
O profesor Xoán Miguel Barros, responsábel do Grupo de Radon de Galicia da USC e profesor da área de Medicina Preventiva e Saúde Pública, acaba de presentar os primeiros resultados do mapa que está a elaborar sobre a concentración do gas no país. Segundo as medicións, as comarcas con maior risco son as do Sar, Santiago e Barbanza. O radon, gas nobre radioactivo, é a segunda causa de cancro pulmonar, por detrás do tabaco.
Pero o problema non é vivir nunha zona de risco, senón o feito de que as edificacións non están protexidas desas emanacións do subsolo nin hai normas que obriguen a facelo. Barros leva máis de dez anos enfrontándose á desidia das administracións, dos construtores e mesmo dos propios veciños, para conciencialos de que tomen medidas que son correntes dende hai décadas nos países desenvolvidos.
As súas investigacións expoñeranse do 14 ao 18 de xullo en Noia, no curso de verán da USC 'Actualización do gas radon como factor de risco ambiental para a saúde humana: implicacións das administracións, dos profesionais e dos cidadáns’. Nesas xornadas, entre outras accións, formularanse recomendacións no tocante á construción e ás reformas que se deben realizar nas casas.
Vieiros: Cales son as características das zonas máis afectadas polo radon?
A primeira razón de que nunha área poidamos atopar maior concentración de gas nun edificio depende fundamentalmente do tipo de solo, e tamén das características da casa. Non é o mesmo unha casa ben ventilada e illada. As fendas no solo son un camiño para o gas, que se abre paso polos buratos de saneamento, eléctricos... A calidade de construción da vivenda inflúe, aínda que pode ter materiais de moita calidade pero ter igual alta concentración de radon. A OMS elaborou un programa de redución que recomenda que se empecen a adaptar as construcións de edificios e vivendas, tamén as instalacións públicas. En Francia, dende 2005 é obrigatorio medir e reducir o radon nas construcións. Estamos a comprobar que o mapa que elaboramos coincide co mapa de radiación nuclear, que é un estudo xeolóxico. As medicións de radiación nas casas están relacionadas coas do solo. As zonas máis afectadas da Península son Galiza, o norte de Portugal e, en xeral, toda a zona oeste, con alto risco de radioactividade natural.
Como se poden evitar os seus efectos?
Fundamentalmente, hai un conxunto de solucións económicas e sinxelas que se poden efectuar cos materiais de construción de hoxe en día para evacuar ese gas. No aire exterior a concentración é mínima. O ideal é introducir sinxelas medidas no momento de construír. Destas medidas falaremos a semana que vén no curso que imos dar en Noia. Foron propostas hai xa 5 anos polo instituto Eduardo Torroja, que estará na actividade. Porén, ao final, estas medidas non se introduciron no código técnico da edificación. Se fose un problema que afectase a áreas máis desenvolvidas, como Cataluña ou o País Vasco, teríase en conta. Madrid é a única comunidade que ten a loita contra o radon no seu programa de prevención do cancro. Son medidas moi sinxelas, co obxecto de reducir o gas e a taxa de tumores pulmonares (do 12 ao 15% están relacionados co radon). É unha evidencia científica.
Tivo problemas para conseguir que tivesen presenza no curso os sectores implicados?
Ademais, tivemos problemas para que algúns sectores aceptasen vir á nosa mesa redonda. Os que están máis implicados non toman conciencia. Os construtores creo que non teñen visión de futuro (son medidas que xa se toman dende hai 30 anos nos EUA e en Europa). Evitar a concentración de radon non vai encarecer nin 3.000 euros o custo da construción, practicamente o mesmo para unha casa invidual que para unha torre de 100 vivendas. É un gasto ridículo. Asombra que a ninguén se lle ocurrise constituír empresas dedicadas a isto.
Á hora de elaborar o mapa, moitas persoas non quixeron participar, nalgunhas zonas arredor do 50%, a pesar de que lles garantimos total confidencialidade. Hai moita información en internet sobre o radon e as solucións para reducilo. Como é posíbel que aquí non se poidan levar a cabo? Son solucións moi sinxelas que funcionan. A xente de Madrid que vai estar no curso presentará experiencias que levaron a cabo en Salamanca e que reduciron o 99% do radon.
E como se poden concienciar as administracións, os construtores...?
O descoñecemento é a nai dos desastres: o medo ao descoñecido. Se non se coñece un problema, non se pode medir na súa xusta proporción. Cada vez que falo coa prensa recordo que o problema provén do subsolo, non do material de construción (como o granito), que non supón o 20% do radon de toda a casa. Vivir nunha casa de pedra non é un problema. Cunha ventilación de dúas horas redúcese o 25% da radiación. Substituíndo o granito, só o 20%. Tampouco é a solución ventilar dúas horas, pois tamén é un problema de aforro enerxético, pero si uns minutos a primeira hora da mañá son aconsellábeis.
Estamos diante dun problema para a saúde pública?
Si, é un problema de saúde pública. Dígoo pola experiencia dos Estados Unidos, do Reino Unido e dos países nórdicos, que foron pioneiros neste tema. De feito, xa hai anos eliminouse unha urbanización na costa sueca onde se detectaron altos niveis de radiación, e despois volveuse construír, tomando medidas para eliminar o radon. O asunto non é prohibir a construción, senón informar, sobre todo as administracións locais (por certo, que a Fegamp aínda non confirmou a súa presenza na mesa redonda), que son as que teñen máis competencias neste caso. Estarán presentes cinco consellarías, sectores como os arquitectos, os médicos, asociacións de consumidores... e gustaríame que estivesen os construtores, non tanto para falar, senón para que asistisen ao curso. Non pode ser que exista un descoñecemento tan grande e non haxa interese en eliminalo. Levo máis de dez anos tentándoo.
O ano pasado rematou o proxecto da OMS, que xa saíu na prensa unha chea de veces. A OMS recomenda tomar medidas de prevención do radon. Hai que recomendar, nas zonas afectadas, construír con medidas preventivas. Nos EUA fanse medicións e, se non se cumpren, non se poden nin vender as vivendas se non están por debaixo do nivel recomendábel. É un negocio que move millóns. É a segunda causa de cancro de pulmón por detrás do tabaco. Aínda que a bastante distancia (12% fronte ao 85%), é máis fácil de erradicar ca o tabaco: é un factor ambiental.
Cando se vai presentar o mapa do radon en Galiza?
Os mapas sérvennos para planificar ben as medidas que hai que tomar. Que hai máis importante que evitar un risco para a saúde? O mapa estaría rematado xa se houbese un apoio das administracións. Só teño unha persoa que se dedica a isto e mais ao laboratorio, pero o que levamos feito é máis que suficiente. Quédannos por facer un terzo da provincia de Pontevedra e parte de Ourense e algo de Lugo, aínda que estamos a recibir axuda nesta última area. Esperamos que estea rematado en novembro.
Comentarios (23)
Unha entrevista moi clara sobre o tema. Hai múltiples vetas radioactivas nas rochas graníticas e básicas. Se nós ou algún coñecido vai adquirir vivenda, deberíamos esixir estas medidas, a ver se os construtores se decatan da necesidade de servir aos clientes.
Eu tivem a honra de colaborar é vim o muito que custa facer o mapa, a xente é moi receptiva. E a verdade é que o tema é bastante serio porque os dados som preocupantes,os da bisbarra do Sar dam para muito que pensar, e como di na entrevista tomar as medidas precisas nom supóm umha grande carga económica.
O que nom sei na nova lei de vivenda da conselheria vai incluído este tema, o outro día na voz falando do tema do mapa do radón diciam que si.
Mas é o tema de sempre botaremonos as mans a cabeza dentro duns anos, como pasa agora co tema do amianto.
Mas essas emanações de gás existem desde sempre, não?
Fastidiaría qsue agora que desde a Consellería incidiron en algúns asuntos, non estivera incluído este asunto. Sería para nobel si non o fixeron.
Desde sempre mais seica leva 10 anos o profesor reclamando a atención do €$tado e da administración SANITARIA, POIS COMO DI, É UN ASUNTO DE SAÚDE PÚBRICA!
Por certo, o correcto é radón con til (se queredes radom, pero nunca radon).
Á pregunta do observador, tres cousas:
a) Dende sempre houbo cancro.
b) Tuberías e cableado que permita a infiltración de gas dende o subsolo son máis frecuentes conforme avanzan os anos.
c) Na miña opinión, a vida sedentaria hoxe é máis frecuente, polo que tamén será máis probable a exposición ao radón nun cuarto non ventilado.
Saúdos
Obrigado, Sozinho. Tenho mais perguntas:
1) Então esta situação observa-se desde quando?
2) Se tudo depende das canalizações dos edifícios, então desde que houve edifícios e canalização pode estar a acontecer isto, não?
3) Como é que nunca tinha eu ouvido até agora que o subsolo da Galiza é rico em RÁDON? (sic, não "radom" nem "radón", igual que "XÉNON", "SÉMEN", "CÓLOFON" e etc. palavras todas derivadas do grego)
É um assunto para especialistas?
Obrigado de novo.
Ola Observador.
Non son un experto en bioconstrución, pero é unha ciencia técnica bastante recente e non precisamente esotérica (inda que ás veces o pareza). O radon é moi frecuente en zonas volcánicas e emprégase para detectar risco de erupción cando as concentracións son elevadas. En concentracións moito menores en zonas pouco activas ou plutónicas antigas como esta non é perigoso... a non ser que se concentre ao longo dos anos en fendas subterráneas. En definitiva, é moi frecuente que nunha rocha magmática abunden elementos radioactivos e se desintegren noutros menores coma o radon. Incluso en Vimianzo había quen especulaba con explotar certa veta radioactiva con fins nucleares -torbernita.
PD: Tes razón (non razon, ghe-ghe), pero logo non entendo porque é protón e non proton -como no brasieiro. Vaia complicación. Desculpas a Vieiros por escribir tan lixeiramente, non teño costume de falar de gases nobres.
#7, home observador, de especialistas nada, non sei se tes ollado as camisolas, creo que dos aduaneiros, coa botella de radon..., todo porque alguén, non lembro agora quen, asociou a saudade cun suposto "mono" de radon ao estar lonxe da terra. Por iso o asunto pasou dos estudos de xeoloxía e química para a xente.
Por certo, na rede non atopei nada sobre iso, só un comentario nun blog, asuvasnasolaina, alguén lembra de onde saíu a relación do radon presente no granito coa saudade??
Umha entrevista bem interessante. Mais sobre o rádon, um gás altamente radioactivo:
http://pt.wikipedia.org/wiki/R...
http://en.wikipedia.org/wiki/R... (em inglês)
Segundo se pode ler nessa última ligaçom, o decaimento radioactivo do rádon dá lugar ao polónio 214 e polónio 218, que se crê serem os directamente responsáveis polo cancro do pulmom e a morte de entre 15000 e 22000 pessoas cada ano só nos EUA. Quantas na Galiza? Um simples cálculo proporcional à populaçom daria entre 150 e 220 mortes anuais no nosso país, mas é provável que sejam mais, dado que aqui nom se toma qualquer tipo de medidas paliativas, como se fai nos EUA.
Um problema de tantíssima importância como este, de que a comunicaçom social fala só muito de quanto em vez, merece outra consciência da parte das autoridades.
Observador:
«1) Então esta situação observa-se desde quando?
2) Se tudo depende das canalizações dos edifícios, então desde que houve edifícios e canalização pode estar a acontecer isto, não?
3) Como é que nunca tinha eu ouvido até agora que o subsolo da Galiza é rico em RÁDON? (sic, não "radom" nem "radón", igual que "XÉNON", "SÉMEN", "CÓLOFON" e etc. palavras todas derivadas do grego)
É um assunto para especialistas?»
1) Há bastantes anos que se conhece a alta concentraçom de rádon nos solos galegos. Eu lembro de lhe ouvir comentar à minha avó, haverá polo menos 10 anos, que o tinha lido nalgumha revista ou jornal. E asseguro-che que nem ela lia revistas especializadas nem som neto de madame Curie, ;).
Acontece que os meios de comunicaçom social costumam tratar este tema mui esporadicamente e também com bastante superficialidade.
2) Nom depende tudo das canalizações dos prédios. O rádon pode estar mesmo na água do subsolo. Aconselho-te a leres o artigo da Wikipédia em inglês, cuja ligaçom colei acima.
3) A saúde pública nom é assunto para especialistas. É problema de todos/as e as autoridades é que têm a responsabilidade directa.
Será que desta vez farám algum caso ao cientista aqui entrevistado?
radon
port: rádon cast: radón ingl:radon
s m QUÍM Elemento químico gasoso de número atómico 86 e peso atómico 222,02, pertencente ao grupo 0 da táboa periódica. Ten aplicacións médicas e en estudos cinéticos polas propiedades ionizantes das partículas α que emite.
A referencia de arriba tomeina de http://digalego.com/, quixen enlazalo pero non funcionou.
Obrigado Sozinho, Piorno, Lavesedo e Carracho.
Mas então esta situação vem-se dando desde a prehistória pelo menos, não? Ou antes? Talvez os dinossauros morriam já por excesso de radiação "radónica"? (daí a imunidade que alguns deles desenvolveram hoje...)
A saúde pública é cousa de todos, sim, é assunto de grande interesse. Suponho que se no resto da Europa podem ter cuidado e querem ser precavidos com estas cousas, também nós podemos.
Sem tirar as cousas de contexto nem exagerar, poder-se-ia dizer que, como sempre, as autoridades não querem levantar a lebre com estes temas espinhentos. O alarme pode ser grande e o desembolso também, se os doentes começam a se associar e reclamar os seus direitos, etc.
Ora, sinceramente, um problema que parte da terra mesma, da sua constituição... e nós, animais humanos que tantos problemas provocamos no mundo... não me parece cousa tão grave... sinceramente.
Mais nos valia diminuir o número de mortes por acidente de automóvel. Não é?
(Isso do rádon e a saudade tem graça. Poderia ser uma explicação se não fosse porque aos outros lugares aonde vamos os galegos também têm emanações de rádon... ou entendi mal?)
A seguinte frase é puro aristotelismo: "um problema que parte da terra mesma, da sua constituição... e nós, animais humanos que tantos problemas provocamos no mundo... não me parece cousa tão grave...". Canto mal fixo o cristianismo metendo a culpa ata nos fenómenos naturais! A pesar do cambio climático, ningúen ten culpa da existencia de furacáns, erupcións volcánicas, etc. etc. Incluso o naufraxio do Prestige tivo unha compoñente natural importantísima: o temporal. O que hai son responsabilidades políticas por non evitar en todo o posible os danos. Krakatoa, o tsunami de Indonesia, o antigo tsunami de Lisboa partiron da Terra mesma, da súa constitución. Sen embargo, poucas guerras poden competir en número de mortos.
Saúde
non sei se noutros lugares hai emanacións de radon ou non, Observador, creo lembrar que só hai unha presenza significativa de radon de haber grandes concentracións de granito, e aínda así imaxino que terá que ver co momento e o xeito en que se formou o terreo. O que lembro era que os lugares da Europa que tiñan forte presenza de granito tiñan un nome de seu para a saudade e dende aí fiaban a teoría, mais non dou lembrado se era unha brincadeira ou un estudo serio e na rede non atopo nada
Sozinho, não é aristotelismo, caramba... Talvez seja desconhecimento.
Parece que Galiza é um lugar cheio de rádon, cousa que admito não ter sabido até agora. Mas é possível impedir que o gás chegue às vivendas? E de ser possível, o que acontece quando andamos pela rua? E no trabalho?
Deixemos o do Prestige porque o temporal nada teve a ver com a direção que finalmente tomou o navio. Há uma cousa que se chama "decisão política" e adoita ser sempre a pior delas, sobretudo quando quem a toma não é político nem nada. E se não que lho digam aos portugueses, que defenderam bem (como sempre) os seus direitos perante os palermas espanhóis de Madrid.
Eu pergunto: se é um problema grave e comum a todo o país (galego), talvez o governo deveria tomar medidas. Mas essas medidas não tinham que ser só exigências aos construtores, não? Galiza deveria ser o principal investigador desse tipo de gases e das doenças que provocam, para poder aplicar depois todas as precauções possíveis.
Bom, que estamos na mesma. Aqui não se respeita nem a paisagem, vai-se acreditar no gás...
atopei un enlace no que se explica con detalle toda a problematica:
http://www.casasactuales.com/?...
¿Problematica?, porque en vez de invertir millons e millos nesta chorrada collemos e facemos unha campaña duns miles de euros na cal digamos pola televisión, "AO LEBANTARSE TENSE QUE ABRIR AS FIESTRAS".
E solucionado..... he he he a xente por gastar cartos e despois facer normas para enrriquecerse non sabe que facer...
Duas ligações.
Recomendaçom da Comissom Europeia relativa à protecçom da populaçom contra a exposiçom interior ao rádon:
http://eur-lex.europa.eu/LexUr...
Risco de cancro derivado da exposiçom ao rádon nas habitações (estudo feito no Hospital Universitário de Linköping, na Suécia):
http://www.pubmedcentral.nih... (em inglês)
#19. Iso chámase iniciativa privada e ninguén se enriquece hoxe con iso, simplemente gaña o pan. O enriquecemento está no capital "virtual". (lebantarse?)
#18. Graciñas, moi esclarecedor.
#17. Cando un ignora unha cuestión científica tende a ir a explicación tradicional, que na inmensa maioría parte da reinterpretación medieval de Aristóteles. Moitos poden non coñecer nin simpatizar con Aristóteles e defende-los seus postulados, pois.
#21 Hoxe en dia vas a unha gasoliñeira e para lebar un litro de gasofa tes que pedir un "bidón especial", ¿que ten de especial? que alguen garantizate que é "100% plastico", e por elo pagas mais de 30€.... Iso meu amigo, e enrriquecerse por normas estupidas que se poñen, e que sen dubida para min vai a ser o resultado deste "pseudoestudo".
¿sabes coma se descontamina de radiación os laboratorios da universidade???.. pois con... FAIRY "labavaixelas", que te veña un home a decirte que o radon é preocupante "hoxe en dia" cando vivimos con el dende sempre, é ridiculo, e mais cando tenta asustar a poboación para de seguro sacarse a subención para facer el o seu propio estudo (que ollo non digo que non sexa interesante), pero que sen dubida, facendo e contando o conto coma el o conta vai a desencadenar en politicas coma ao do bidon para a gasofa que antes che contei, e que ao final imos a pagar todos, a mais obra nunha casa anque sexa inecesaria, mais custe...
#22. Ladróns pode habelos en todas partes, pero un investigador que busque seguir investigando no mesmo se o seu estudo ten éxito, non me parece latrocinio. Outra cousa sería que el xa tivese montada a empresa que instale os dispositivos de eliminación de radon nas novas construcións. Que eu saiba, iso non sucede.
A poboación está asustada xa polo cancro, e busca solucións. O problema do radon, asimesmo, está recoñecido, polo cal este señor non asusta máis do normal a ninguén. Nos laboratorios non se pode eliminar radiación con fairy, unicamente se pode eliminar con chumbo ou ventilando para eliminar radon. Se non, é que non se elimina a radioactividade e deberías cambiar de laboratorio. Como ves, pódese asustar sen buscar nada a cambio. Asegúroche que incluso me deixas preocupado. Ese laboratorio non traballará con radiografías ou marcadores radioactivos, non?
PD: A ver, home, lebar, lebantar... Reincides no problema coas bes e uves e inda por riba non usa tiles, r dobre detrás de n... A ver se somos tamén algo de letras, ho! Con todo o cariño doutro de ciencias.
Novo comentario
Se xa tes o teu nome en Vieiros, podes acceder dende aquí:
Máis Alá, Fwwwrando, Galego.org, GZ-Deportiva, Canal Verde, Lusofonía, Irimia, Cartafol, Murguía
RSS
| Que é Vieiros?
| Que é o RSS?
| Creative Commons
| Publicidade
| Director
| O equipo
| Contacto